Ο Τζων Μακρέ

Το ποίημα «Στης Φλάνδρας τους αγρούς», το έγραψε στις 3 Μαΐου 1915 κοντά στην πόλη 'Υπρ του Βελγίου και κατά τη διάρκεια μιας από τις σφοδρότερες μάχες του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ένας πρώην ιατρός του νοσοκομείου «Ρόγιαλ Βικτώρια» του Μόντρεαλ και καθηγητής παθολογίας του Πανεπιστημίου Μαγκίλ, ο αντισυνταγματάρχης του Καναδικού Στρατιωτικού Υγειονομικού Σώματος, Τζων Μακρέ.

Το ποίημα αυτό του Μακρέ, ο οποίος σε ηλικία 42 ετών υπήρξε και αυτός ένα από τα τόσα θύματα του «πολέμου που θα έθετε τέρμα σε όλους τους πολέμους» (πέθανε από πνευμονία στο Δυτικό Μέτωπο το 1918) πρωτοδημοσιεύθηκε στο αγγλικό περιοδικό «Παντς» στις 18 Δεκεμβρίου 1915.

Ο στρατηγός Μόρισσον, ο διοικητής της ταξιαρχίας στην οποία υπηρετούσε ο Μακρέ ως στρατιωτικός ιατρός και ως διοικητής πυροβολαρχίας, έγραψε αργότερα τα εξής για το ποίημα «Στης Φλάνδρας τους αγρούς»:

«Το ποίημα βγήκε στην πραγματικότητα μέσα από τη φωτιά και το αίμα του πολέμου... Πολλές φορές, ο Τζων κι' εγώ παρακολουθούσαμε τους στρατιωτικούς ιερείς να θάβουν τους νεκρούς στην ανάπαυλα της μάχης... Πολλές φορές ακούσαμε τους κορυδαλλούς να κελαηδούν στον ουρανό, μέσα από τις εκρήξεις των οβίδων και τα πυκνά πυρά των άλλων όπλων... Και είδαμε τους σταυρούς στοίχο μετά από στοίχο, να πληθαίνουν και να γίνονται σιγά-σιγά ένα απέραντο νεκροταφείο...».

Οι παπαρούνες ακόμη φυτρώνουν στης Φλάνδρας τους αγρούς.

Την προηγούμενη νύχτα, ο Μακρέ είχε ο ίδιος προσωπικά θάψει τον καλύτερό του φίλο, τον 25χρονο ανθυπολοχαγό Αλέξανδρο Χέλμερ, που ήταν και σπουδαστής του στο πανεπιστήμιο του Μαγκίλ. Ο νεαρός ανθυπολοχαγός, ένας από τους πιο αγαπητούς αξιωματικούς της ταξιαρχίας είχε σκοτωθεί --κυριολεκτικά κατακομματιασθεί-- από μια οβίδα πυροβολικού την προηγούμενη μέρα. Tον έθαψαν τη νύχτα, μέσα στο πυκνό σκοτάδι για να μην γίνουν στόχος εχθρικών πυρών και ο Μακρέ, που ήταν πρεσβυτεριανός, χρειάσθηκε να αποστηθήσει ολόκληρη την αγγλικανική νεκρώσιμη ακολουθία για χάρη του φίλου του. Το «μπαράζ» του πυροβολικού της Δεύτερης Μάχης της 'Υπρ βρισκόταν στην εννάτη μέρα του.

Ο επιλοχίας Σύριλ 'Αλλινσον, που έφθασε το πρωΐ, γύρω στις 7 η ώρα, με το άλογό του κουβαλώντας το ταχυδρομείο και άλλα εφόδια, βρήκε τον Μακρέ να κάθεται στο σκαλοπάτι της πόρτας ενός ασθενοφόρου οχήματος και να γράφει. 'Ηταν ένα θαυμάσιο, φωτόλουστο ανοιξιάτικο πρωϊνό (πρώτη άνοιξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου). Ο ουρανός ήταν καταγάλανος, οι κορυδαλλοί κελαηδούσαν στριφογυρίζοντας ψηλά στον αέρα και ένας απαλός ανατολικός άνεμος κουνούσε τις παπαρούνες που ήταν πυκνοφυτρωμένες μέσα στους αγρούς, που είχαν μετατραπεί σε πεδίο μάχης και θανάτου.

«Είδα τον αντισυνταγματάρχη Μακρέ», διηγήθηκε αργότερα ο 'Αλλινσον, που ήταν και ο πρώτος πού διάβασε το ποίημα, «να κάθεται στο σκαλοπάτι ενός ασθενοφόρου, με ένα σημειωματάριο στο γονατό του. 'Εγραφε. Σήκωσε τά μάτια του και με κύταξε καθώς πλησίασα, αλλά δεν σταμάτησε το γράψιμό του. Το πρόσωπό του φαινόταν κουρασμένο, αλλά ήρεμο, όπως έγραφε... Το ποίημα ήταν σχεδόν μια ακριβής περιγραφή της σκηνής που ξετυλίγονταν μπροστά μας... συμπεριλαμβανομένου και του αδιάκοπου πυρός των όπλων και των κανονιοβολισμών...».

Ο Μακρέ, ό οποίος γεννήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1872 σε μιά πέτρινη αγροικία στο Γκουέλφ του Οντάριο, έγραψε το ποίημά «Στης Φλάνδρας τους αγρούς» μέσα σε 20 λεπτά της ώρας. Μετά το αντέγραψε, με μικρές παραλλαγές και το μοίρασε στους φίλους του. 'Ενα από αυτά τα αντίγραφα έφθασε στα γραφεία του περιοδικού «Παντς», που το δημοσίευσε στις 18 Δεκεμβρίου 1915.

Το ποίημα αναδημοσιεύθηκε σε ολόκληρο σχεδόν τον κόσμο και θεωρήθηκε --ακόμα θεωρείται-- σαν το πιο διαδεδομένο καναδικό ποίημα.

Μετά τον θάνατό του, η στολή του, τα χαρτιά με τις σημειώσεις του και τα άλλα προσωπικά του είδη έστάλησαν στην οικογένειά του στο Γκουέλφ. Αλλά ποτέ δεν έφθασαν εκεί. Χάθηκαν στο πέλαγος. Το πλοίο που τα μετέφερε τορπιλλίσθηκε και βούλιαξε στον Ατλαντικό ωκεανό.

Το ποίημα «Στης Φλάνδρας τους αγρούς» χρησιμοποιήθηκε στην πρώτη επίσημη τελετή της Ημέρας της Ανακωχής το 1918 και έκτοτε αυτό και οι παπαρούνες, αποτελούν μέρος του αναμνηστικού προγράμματος των εκδηλώσεων της Ημέρας Μνήμης των Πεσόντων που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 11 Νοεμβρίου.

Επ' ευκαιρία, λοιπόν, της Ημέρας Μνήμης των Πεσόντων, αλλά και σαν ένα μικρό φόρο τιμής στην μνήμη του μοναδικού αυτού ιατρού - στρατιώτου - ποιητού του Καναδά, δημοσιεύουμε εδώ σήμερα, σε μετάφραση και απόδοση στα ελληνικά από τον γράφοντα, το ποίημά του.